Loontransparantie in het licht van effectieve en gepercipieerde loonongelijkheid
Advies voor de Commissie Sociale Zaken, Werk en Pensioenen van de Kamer van Volksvertegenwoordigers.
Op uitnodiging van de Commissie Sociale Zaken, Werk en Pensioenen bracht Denktank Minerva advies uit over het voorstel van resolutie tot uitvoering van de Europese richtlijn loontransparantie. De omzetting van deze richtlijn biedt een belangrijke kans om bestaande ongelijkheden op de arbeidsmarkt effectiever aan te pakken en het vertrouwen in eerlijke verloning te versterken.
Onze uitgangspunten
Denktank Minerva vertrekt van de vaststelling dat de loonkloof tussen vrouwen en mannen in België niet gedicht is, ondanks vaak geciteerde cijfers die dat wel suggereren. Structurele ongelijkheden in sector- en bedrijfskeuze, promotiekansen en arbeidsduur blijven de loon- en pensioenkloof aandrijven. Tegelijk leeft bij een groot deel van de werknemers de perceptie dat vrouwen minder worden betaald voor gelijkwaardig werk, wat wijst op een breed maatschappelijk draagvlak voor meer loontransparantie.
Loontransparantie kan een krachtig instrument zijn, maar ze is geen neutraal of automatisch gelijkmakend beleidsinstrument. Zonder voldoende tegenmacht dreigt ze ongelijkheden zelfs te verdiepen, met name tussen werknemers in sterke onderhandelingsposities en zij die minder collectieve bescherming genieten.
Onze aanbevelingen
Denktank Minerva pleit daarom voor een omzetting van de richtlijn die maximaal inzet op collectief sociaal overleg. Transparantie over lonen moet ingebed worden in sterke overlegstructuren, met een centrale rol voor vakbonden, ondernemingsraden en sectorale cao’s. Enkel zo kunnen werknemers de beschikbare informatie ook effectief benutten, zonder dat loontransparantie leidt tot individualisering, juridisering of nieuwe ongelijkheden.
De voorgestelde resolutie bevat waardevolle aanknopingspunten, maar blijft onvoldoende expliciet over de rol van collectieve onderhandelingsmacht. Wij roepen op om de omzetting van de Europese richtlijn aan te grijpen om niet alleen lonen transparanter te maken, maar ook de fundamenten van sociale rechtvaardigheid en democratie op de werkvloer te versterken.
Wouter Zwysen
Senior onderzoeker aan het Europees Vakbondsinstituut (ETUI) en vrijwillig onderzoeker aan het Onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving (HIVA).
Maarten Hermans
Arbeidssocioloog aan BRISPO (VUB) en adviseur voor het ACV.
