Zijn we opnieuw de ‘zieke van man Europa’? ‘We dreigen onszelf de dieperik in te praten’

De economische groei sputtert, de rente stijgt en dan moeten de begrotingsgesprekken nog beginnen.

Het voorbije jaar groeide de Belgische economie nog met slechts 0,5 procent. Tegenover het op zichzelf al magere Europese gemiddelde van 1 procent is dat behoorlijk schamel. Het is bovendien de traagste groei van de eurozone. Een groot verschil met nog maar enkele jaren geleden. In 2023 was de Belgische economie nog een van de koplopers van Europa, terwijl de Nederlandse en Duitse economie net kromp.

‘Na een inflatieschok zoals bij de energiecrisis houdt de automatische loonindexering onze koopkracht goed op peil’, zegt politiek econoom Hielke Van Doorslaer. ‘Daardoor was België eerst een van de snelste groeiers. In onze buurlanden vinden loonsverhogingen met vertraging plaats. Gezinnen moesten er eerst het volle gewicht van de inflatie dragen. Terwijl de groei daar weer wat aantrekt, stokt ze bij ons. Dat viel te verwachten.’

'Dat de groei na een snelle opmars weer even stokt, viel te verwachten.’

Volgens Van Doorslaer is de situatie dus niet zo dramatisch als sommigen doen uitschijnen. ‘We dreigen onszelf de dieperik in te praten’, zegt hij. Heel Europa worstelt met hoge energieprijzen en industriële naijver tegen China en de Verenigde Staten, toch boekt de Europese industrie de grootste groei in ruim vier jaar tijd, bleek uit een peiling van het onderzoeksbureau S&P Global.

Sneeuwbal

Daartegenover staat dat de financiële markten nog meer slecht nieuws hadden voor België. Vanaf augustus moet de Belgische regering 3,8 procent rente betalen als het nieuw geld leent op tien jaar tijd, het hoogste peil sinds 2012. Ook dat ligt hoger dan het Europese gemiddelde van 3,5 procent.

Zo dreigen de duurdere rente-aflossingen het begrotingstekort almaar dieper te maken. Commentatoren waarschuwen al voor zo’n rentesneeuwbal, al is dat volgens econoom van de ACV-studiedienst Renaat Hanssens nog voorbarig. ‘De gemiddelde rente die we op onze huidige leningen betalen ligt nog een stuk lager dan 3,8 procent.’

Hoe dan ook belooft dat voor de begrotingsgesprekken die in september van start gaan, waar een nieuwe besparingsronde op de agenda staat, zogezegd voor 10 miljard euro. Maar blindelings besparen is het slechtste dat we kunnen doen, oordeelt econoom Paul De Grauwe. ‘Onze economische groei zou nog verder terugvallen.’

Als je in investeringen snijdt omdat je een begrotingstekort hebt, verminder je de groei op termijn en dus ook de toekomstige overheidsinkomsten. Zo beland je in een vicieuze cirkel. Overheidsinvesteringen, zoals in infrastructuur of nieuwe energievormen, zijn net noodzakelijk om private investeringen mogelijk te maken. Daar ligt de sleutel van de groei. Niet in nog meer lastenverlaging voor bedrijven.’

Meer nog, een kakelverse studie van het toonaangevende onderzoeksinstituut DIW in Berlijn wijst uit dat elke euro die de overheid investeert, meer rendeert dan het kost, en zelfs bijna drie keer zoveel oplevert dan een lastenverlaging.

‘Elke euro die de overheid uitgeeft, rendeert meer dan ie kost, en levert drie keer zoveel op dan een lastenverlaging’ 

Naar een nieuwe besparingsronde?

Sinds de energiecrisis voltrok zich een regeringswissel. De regering-De Wever voerde al een streng besparingsbeleid ‘om de begroting op orde te krijgen’. Onder meer de werkloosheidsuitkering werd beperkt in de duur, de ‘welvaartsenveloppe’ waarmee pensioenen en uitkeringen gelijke tred hielden met het algemene welvaartsniveau sneuvelde, en de toegang tot een volwaardig pensioen werd verstrengd.

Alles samen goed voor liefst 32 miljard euro tegen het einde van de legislatuur in 2029. Wel legde de regering een groeipad vast van 28,3 miljard euro aan militaire uitgaven. Met de begroting gaat het desondanks geen haar beter. België heeft met 5,3 procent van het bbp het grootste begrotingstekort van de Eurozone, en dat zou volgens vooruitzichten van onder meer het Planbureau blijven stijgen.

‘Een slim besparingsbeleid zoekt het evenwicht tussen letten op de uitgaven en de inkomsten voor de overheid op peil houden’, zegt Van Doorslaer.‘Bij onze inkomsten zit het echte probleem. Het is door allerlei lastenverlagingen, gunstregimes en geringe bijdragen uit vermogen dat de schatkist onder druk staat.’ De recentste vooruitzichten van het Federaal Planbureau tonen dat de evolutie van onze primaire uitgaven, zonder rentelasten dus, niet bijdraagt aan een verslechtering van de overheidsfinanciën.

‘Bij de inkomsten zit het echte probleem. Het zijn niet de uitgaven die bijdragen aan een verslechtering van de overheidsfinanciën.’

Dankbaar beeld

‘Onze inkomsten dalen, omdat de belastingbasis erodeert’, legt Paul De Grauwe uit. ‘Daar moet paal en perk aan gesteld worden. De top vijf procent heeft een beduidend lagere belastingdruk dan de modale Belg. We hebben jarenlang niets anders gedaan dan lastenverlagingen gegeven aan bedrijven. Heeft dat de groei bevorderd? Absoluut niet. Het maakt alleen aandeelhouders rijker. We hadden in Europa de hoogste groei tijdens de trentes glorieuses (tussen 1945 en 1975, red.) toen de winstbelasting liefst veertig procent was.’

Betaalden werkgevers in 1996 nog 33 euro aan sociale bijdragen per 100 euro loon, dan is dat nog maar 21 euro vandaag, berekende Denktank Minerva eerder. ‘De uitbreiding van het systeem van de flexi-jobs of van het aantal uren voor jobstudenten creëert moedwillig bijkomende gaten in de sociale zekerheid’. ‘De grote opdracht voor de regering is om die lekken aan de inkomstenkant te stelpen en de belastingdruk te verschuiven van werk naar vermogen’ zegt Renaat Hanssens.

‘De uitbreiding van het systeem van de flexi-jobs of van het aantal uren voor jobstudenten creëert moedwillig bijkomende gaten in de sociale zekerheid’

Volgens Paul De Grauwe is het beeld van de zieke man vooral een dankbaar beeld voor de politieke krachten die de welvaartsstaat verder willen uitkleden. ‘Dat is het verhaal van deze regering en de media dragen dat mee uit. Het is ideologisch, dat de staat iets slechts is, een vat vol geldverspilling. Meestal zijn het bedrijfsleiders en economen die daarachter zitten, tot je hen erop wijst hoeveel miljarden de overheid het bedrijfsleven al heeft toegestopt.’

-          Dit interview verscheen eerder bij Visie.