Een begrotingsoefening van 40 miljard euro die niet ten koste gaat van wie al het minste heeft
Samenvatting
Deze studie presenteert een reeks budgettaire maatregelen die in 2029 40,6 miljard euro kunnen opleveren, zonder dat dit ten koste gaat van de levensstandaard van de meerderheid van de bevolking. Dat geld zou kunnen dienen om een deel van het begrotingstekort weg te werken, om nieuw beleid te financieren, of om een aantal hervormingen die de levensstandaard van de bevolking aantasten, achterwege te laten.
Inleiding
In het licht van de weerkerende begrotingsdebatten wil dit artikel maatregelen voorstellen die het begrotingstekort fors kunnen terugdringen en die tegelijkertijd het Belgische fiscale en sociale systeem rechtvaardiger maken. Wij tonen aan dat het mogelijk is om bijna 40 miljard euro vrij te maken in 2029 door de sterkste schouders meer te laten bijdragen en door uitgaven te beperken die economisch of op milieuvlak inefficiënt zijn, zonder de levensstandaard van de meerderheid van de bevolking aan te tasten.
Onze bedoeling is om aan te tonen dat het mogelijk is om het begrotingstekort op een andere manier terug te dringen. Voor een kritische discussie over de noodzaak om het begrotingstekort terug te dringen, verwijzen we naar andere artikels over het onderwerp: Lebeau, et al., 2025 en Van Doorslaer, 2025.
Onze voorstellen steunen op twee vaststellingen. De eerste is dat in België de belastingen regressief zijn: hoe meer geld je hebt, hoe lager het belastingtarief. In hun boek De paradox van ongelijkheid in België toont het team van André Decoster (2024) aan dat een gemiddelde Belg 42% belastingen en taksen betaalt op zijn totale inkomen, terwijl de rijkste 1% slechts een effectief tarief betaalt van 24%. Dat komt doordat de fiscale architectuur toelaat dat de rijksten bepaalde belastingen vermijden en doordat inkomsten uit kapitaal (dividenden, huurgelden, meerwaardes op aandelen enz.) weinig belast worden in België. Een deel van de maatregelen die wij voorstellen trekt die scheve situatie recht.
De tweede vaststelling is dat een aanzienlijk deel van de begrotingstekorten te wijten is aan de erosie van de inkomsten van de staat en van de sociale zekerheid. In 2024 lagen die inkomsten 17,6 miljard lager dan in 2014, bij gelijke omstandigheden (Somers, 2025). De maatrelen die de Arizona-regering aangekondigd heeft, zouden de fiscale inkomsten van de staat met nog eens 8 miljard euro per jaar doen afnemen vanaf 2029. De meerderheid van die inkomstendalingen komt voort uit de onvoorwaardelijke toename van steunmaatregelen aan privébedrijven. Die namen de afgelopen jaren sterk toe (Van Tichelen et al., 2025 en Godefroid et al., 2025). Onze voorstellen willen sommige van die maatregelen, die in de wetenschappelijke literatuur als inefficiënt bestempeld worden, beperken.
Begrotingsvoorstellen
De tabel hieronder lijst verschillende begrotingsvoorstellen op voor het federale niveau, met het bedrag dat ze zouden moeten opleveren in miljard euro. Samen kunnen die voorstellen 40,6 miljard euro vrijmaken in 2029. Dat geld zou kunnen dienen om een deel van het begrotingstekort weg te werken (dat tekort zou met nog eens 8 miljard euro teruggedrongen moeten worden in 2029 om te voldoen aan de Europese normen), om bepaalde maatregelen van de Arizona-regering in te trekken of om nieuw beleid te financieren.
De tabel is indicatief. Het is uiteraard mogelijk om slechts een deel van de maatregelen te selecteren (bijvoorbeeld: de vermogensbelasting of de globalisatie van de inkomsten) of om de modaliteiten ervan te wijzigen, al naargelang de voorkeuren van degenen die ze ingevoerd willen zien.
De details van de voorgestelde maatregelen en van de berekeningswijzes zijn terug te vinden in de bijlage. Merk op dat de rechtstreekse dynamische effecten van de verschillende maatregelen al in rekening gebracht werden. Bijvoorbeeld: als er een belasting wordt ingevoerd op grote vermogens, zullen sommigen misschien België verlaten of hun portefeuille herschikken om de belasting gedeeltelijk te ontlopen. Dergelijke gedragseffecten worden al in rekening genomen in de tabel; de bedragen die vermeld worden zijn ‘netto’. De meer indirecte of macro-economische effecten werden daarentegen niet in rekening genomen. Bijvoorbeeld: een belasting op grote vermogen kan degenen die daarvan het doelwit zijn, aanzetten om hun vermogen op een meer productieve manier te investeren, wat de economische groei en de fiscale inkomsten kan aanzwengelen. Die secundaire effecten zijn niet opgenomen in de tabel, want ze werden niet voor alle maatregelen berekend.
We hadden nog andere maatregelen kunnen opnemen in de oefening: harder aanpakken van belastingontwijking, fiscale fraude of managementvennootschappen; een strengere beperking van sommige loonsubsidies, een verhoging van de sociale bijdragen op studentenjobs, flexi-jobs of op extralegale voordelen, andere dan bedrijfswagens; een verhoging van de vennootschapsbelasting of van de patronale sociale bijdragen. Die maatregelen werden echter niet opgenomen, voornamelijk omdat er geen nauwkeurige, publiek beschikbare evaluatie bestaat van de impact ervan op de overheidsinkomsten.
Wie betaalt de besparingen?
Voor de maatregelen in tabel 1 komt 58% van de begrotingsinspanning voor rekening van een stijging van de fiscale inkomsten, hoofdzakelijk gedragen door de sterkste schouders, 18% komt van de vermindering van een aantal fiscale niches, en 24% komt van de vermindering van een aantal overheidsuitgaven (voornamelijk militaire uitgaven en subsidies voor fossiele brandstoffen). Onze voorstellen beogen op die manier een rechtvaardiger en efficiënter fiscaal systeem, zonder dat de levensstandaard van de meerderheid van de bevolking aangetast wordt.
Dat staat in contrast met de keuzes van de Arizona-regering, die voornamelijk ingrijpt op de sociale zekerheid (47%): pensioenen (10%), gezondheid (5%), werkloosheid en langdurige ziekte (18%), welzijn en sociale bijstand (13%). Daarnaast wordt er ingegrepen op de administratie en de openbare diensten (17%). De sterkste schouders dragen slechts bij voor 7%. Merk op dat in de Arizona-begroting de besparingsmaatregelen niet enkel het begrotingstekort willen terugdringen, ze willen ook nieuwe uitgaven financieren.
Besluit
De bedragen die vrijgemaakt kunnen worden tonen aan dat het mogelijk is om een aantal hervormingen die de levensstandaard van de bevolking aantasten, achterwege te laten. Bijvoorbeeld: de pensioen- en werkloosheidshervormingen beogen besparingen van respectievelijk 2,4 en 1,9 miljard euro in 2029, wat ook gerealiseerd kan worden met andere maatregelen die sociaal minder pijn doen. Met de vrijgemaakte middelen kunnen ook andere zaken gefinancierd worden, zoals betere openbare diensten (crèches, scholen en openbaar vervoer bijvoorbeeld), een opwaardering van sommige zorg- en onderwijsberoepen, of meer overheidsinvesteringen in de groene transitie. Het betreft hier geen natuurwet, het gevoerde begrotingsbeleid is een politieke keuze.
Referenties
Decoster, A., Decancq, K., De Rock, B., & Gobbi, P. (2024), De paradox van ongelijkheid in België. Lannoo.
Godefroid, H., Melyn, W., Roelandt, T., Stinglhamber, P. & Van Parys, S. (2025), ‘Are government subsidies and investment grants to enterprises higher in Belgium?’ NBB Economic Review, 9.
Haulotte, S., Traversa, J-B. & Soete, J. (2025), ‘Inventaire fédéral des subventions aux énergies fossiles.’
Lebeau, E., Van Doorslaer, H. & Lambert, L. (2024), ‘De (technische) fabricatie van austeriteit: het DSA-model van de Europese Commissie ontleed.’ Minerva Paper 2024/19.
Monitoringcomité (2025), ‘Actualisatie 2025. Raming 2026. Meerjarenraming 2027-2030.’ BOSA SPF Stratégie & Appui. 10 juli 2025.
Monitoringcomité (2025), ‘Actualisatie 2025-2030.’ BOSA SPF Stratégie & Appui. 22 september 2025.
Toniotti, M. (2024), ‘Que rapporterait une taxe sur le patrimoine en Belgique?’ Regards Economiques. 184.
Peeters, H. & Schols, J. (2021), ‘Belastinguitgaven voor tweedepijlerpensioenen in België.’ Federaal Planbureau Working Paper 3-21.
Rekenhof (2025), ‘Commentaar en opmerkingen bij de ontwerpen van staatsbegroting voor het begrotingsjaar 2025.’ Doc 56 0853/004.
Rekenhof (2025), ‘Recours à la consultance par l’Etat fédéral. Missions de conseil ou de soutien opérationnel, en ce compris la mise à disposition de personnel.’ Rapport de la Cour des comptes transmis à la Chambre des représentants, oktober 2025.
Somers, M. (2025), ‘Teruglopende ontvangsten, oplopende tekorten: het inkomen van staat en sociale zekerheid 2014-2029.’ Minerva Paper 2025/11-update.
Van Doorslaer, H. (2025), ‘(Staats)schuld en boete: moderne fabels over overheidsuitgaven en overheidstekorten.’ Minerva Paper 2025/09.
Van Tichelen, C., Bauraind, B. & Franco, S. (2025), ‘Overheidssteun voor privébedrijven met winstoogmerk in België.’ Minerva Paper 2025/06.
